Poradnik: nauka pisania
Jak dzieci uczą się pisać w pierwszej klasie?
W skrócie: W przedszkolu dziecko kreśli szlaczki, poznaje litery drukowane i próbuje pisać po swojemu. W klasie 1 nauczyciel wprowadza litery pisane po kolei, małe i wielkie: najpierw po śladzie, od kropki, w szerokiej liniaturze, potem samodzielnie, w sylabach i wyrazach. Od 1 września 2026 klasy I uczą się według nowej podstawy programowej. Do końca klasy III dziecko ma pisać odręcznie czytelnie i poprawnie.

Przed szkołą: szlaczki i pierwsze próby
Pisanie zaczyna się na długo przed pierwszą klasą. Według podstawy programowej wychowania przedszkolnego (w wersji z 2026 roku) dziecko na koniec przedszkola:
- kreśli linie i kształty, z których składają się litery: łuki, pętelki, fale, owale i zygzaki,
- prawidłowo trzyma narzędzie pisarskie i kontroluje siłę nacisku dłoni,
- podejmuje próby pisania liter, wyrazów i krótkich komunikatów „w wybrany przez siebie sposób”.
W przedszkolu dzieci poznają litery drukowane. O literach pisanych, połączonych jak w zeszycie, podstawa przedszkolna nie wspomina: tego dziecko uczy się w szkole.
Jak pierwszaki poznają litery
W klasie 1 nauczyciel wprowadza litery po kolei, po jednej lub po dwie. Każda litera ma dwie postaci: drukowaną do czytania i pisaną do pisania. Literę pisaną dziecko poznaje od razu jako małą i wielką. Kolejność liter zależy od podręcznika, z którego uczy się klasa.
Dobrze widać to w poradniku dla nauczycieli do „Naszego elementarza” (rządowego podręcznika z 2014 roku), udostępnionym przez Ośrodek Rozwoju Edukacji. Ćwiczenia przy każdej literze idą od łatwych do trudnych:
- Kształt bez linii. Dziecko prowadzi ołówek po wykropkowanym wzorze litery, jeszcze bez liniatury, i ćwiczy ruch przedramienia i nadgarstka.
- Po śladzie. Pisze po szarym wzorze w poszerzonej liniaturze. Kropki pokazują, gdzie ruch ręki się zaczyna i gdzie kończy.
- Coraz węższe linie. Liniatura stopniowo się zmniejsza, a dziecko próbuje pisać samo.
- Sylaby, wyrazy, pisanie z pamięci. Litery łączą się w sylaby i wyrazy. Dziecko czyta sylabę, zasłania ją i zapisuje bez patrzenia na wzór.
Poradnik proponuje też zaznaczać w zeszycie miejsce, w którym zaczyna się kreślenie litery, oraz „parter” i „piętro” liniatury. Dziecko widzi wtedy, gdzie litera ma się zmieścić.
Nowa podstawa programowa 2026: co mówi o pisaniu
Od 1 września 2026 klasy I (oraz IV) uczą się według nowej podstawy programowej z reformy „Kompas Jutra”, określonej w rozporządzeniu Ministra Edukacji z 11 marca 2026 (Dz.U. 2026 poz. 378). Pierwszaki uczą się też z nowych podręczników. W roku szkolnym 2026/2027 klasy II i III uczą się jeszcze według podstawy z 2017 roku.
Wymagania z edukacji polonistycznej dotyczą całego etapu klas I–III. O piśmie ręcznym mówią między innymi, że uczeń:
- „czytelnie i poprawnie pisze odręcznie, w tym odróżnia wielkie i małe litery, a także rozmieszcza właściwie tekst ciągły w linii i na stronie”,
- „czyta na głos proste teksty drukowane i pisane”.
Do nauki pisania nowa podstawa zaleca podejście rozwojowe. Od początku szkoły nauczyciel zachęca dzieci do tworzenia własnych tekstów „bez obawy o poprawność i charakter pisma”. Na początku mogą to być rysunki, piktogramy i pojedyncze wyrazy, pisane na przykład dla kolegów albo rodziny. Ładne, płynne pismo to więc cel na trzy lata, a nie na pierwszy semestr.
Stan na listopad 2026. Gdy przepisy się zmienią, zaktualizujemy ten tekst.
Skąd się biorą wzory liter?
W podstawie programowej nie ma wzoru liter. Kształty liter pisanych i kolejność ruchów pokazuje podręcznik albo zeszyt ćwiczeń, z którego pracuje klasa, a na co dzień nauczyciel na tablicy. Jeśli w domu ćwiczycie z innego wzoru i jakaś litera wygląda inaczej niż w szkole, trzymajcie się szkolnego. Dwie wersje tej samej litery utrudniają naukę.
Najprostszy sposób, żeby to sprawdzić: zajrzyj do zeszytu dziecka albo zapytaj nauczyciela, z jakich materiałów pracuje klasa.
Jak pomóc w domu
Najwięcej daje krótkie, regularne ćwiczenie tych liter, które dziecko właśnie poznaje w szkole, z naciskiem na ruch: gdzie zacząć, w którą stronę prowadzić rękę, gdzie oderwać ołówek. Konkretne ćwiczenia grafomotoryczne i wskazówki na trudniejsze dni opisujemy w tekście Jak pomóc dziecku w nauce pisania. Jak trzymać ołówek i jak ułożyć zeszyt dziecku leworęcznemu, wyjaśniamy w artykule o chwycie pisarskim.
Kaligrafia: nasza aplikacja do ćwiczeń w domu
Mówimy otwarcie: Kaligrafię zrobiliśmy my, wydawca tego poradnika. To zeszyt do ćwiczenia polskiego pisma szkolnego na iPhone’a, iPada i Androida. Kształty i kolejność ruchów odpowiadają wzorom z Albumu liter do „Naszego elementarza”. Przy każdej literze są trzy kroki: Patrz (animacja pokazuje, gdzie ruch się zaczyna i którędy prowadzi ręka), Obwiedź (pisanie po śladzie od kropki) i Napisz (bez wzoru, tylko na liniach). Aplikacja uzupełnia pisanie w zeszycie, nie zastępuje go. Więcej o tym w tekście Nauka pisania na tablecie.
Wszystkie artykuły poradnika
- Prawidłowy chwyt pisarski i dziecko leworęczne
Jak dziecko powinno trzymać ołówek, jak poprawiać zły chwyt i jak ułożyć zeszyt, żeby dziecko leworęczne pisało wygodnie i nie rozmazywało liter.
- Jak pomóc dziecku w nauce pisania?
Ćwiczenia grafomotoryczne, ile czasu ćwiczyć i co robić, gdy dziecko brzydko pisze albo nie chce pisać: wskazówki dla rodziców pierwszaków.
- Nauka pisania na tablecie: co daje aplikacja, a co zeszyt
Czy dziecko może uczyć się pisać litery na tablecie lub iPadzie? Co daje aplikacja do nauki pisania, na co zwrócić uwagę i dlaczego zeszyt zostaje.
Częste pytania
Kiedy dziecko uczy się pisać litery?
Pierwsze próby są już w przedszkolu: szlaczki, pętelki i litery drukowane pisane po swojemu. Litery pisane, małe i wielkie, dziecko poznaje w klasie 1, jedną po drugiej, w kolejności z podręcznika.
Czy dziecko musi umieć pisać przed pójściem do pierwszej klasy?
Nie. Podstawa programowa wychowania przedszkolnego mówi o kreśleniu szlaczków i o próbach pisania liter i wyrazów w sposób wybrany przez dziecko. Pisma szkolnego dziecko uczy się w klasie 1.
Od kiedy obowiązuje nowa podstawa programowa w klasie 1?
Od roku szkolnego 2026/2027, czyli od 1 września 2026. Klasy II i III uczą się w tym roku jeszcze według podstawy z 2017 roku; nowa obejmie je w kolejnych latach.
Czy w szkole nadal uczy się pisania odręcznego?
Tak. Według nowej podstawy programowej uczeń klas I–III ma czytelnie i poprawnie pisać odręcznie, odróżniać wielkie i małe litery oraz właściwie rozmieszczać tekst w linii i na stronie.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej — Dz.U. 2026 poz. 378: terminy w § 4, przedszkole w załączniku nr 1, edukacja wczesnoszkolna w załączniku nr 2
- Kompas Jutra: rodzice i opiekunowie — Ministerstwo Edukacji Narodowej, wrzesień 2026: co się zmienia od 1 września 2026
- Poradnik dla nauczyciela klasy pierwszej szkoły podstawowej, część 1 — B. Bieg-Panic, B. Sobczyk i in., Warszawa 2014; materiały do „Naszego elementarza” z opisem Albumu liter, udostępnione przez Ośrodek Rozwoju Edukacji